All NewsTop

STARMUS V: Li ser Toza Heyvê, Alternatîfên Erdê, û Zêdetir çawa festîval hat Ermenistanê

Di nîvê duyemîn ê sedsala 20-an de pêşbirka fezayê ya di navbera Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Yekîtiya Sovyetê de herî dawî, daketina mirovek li ser heyvê bû, ku bi saya bernameya Apollo ya NASAyê bû rastî. Lêbelê, Apollo 17 di sala 1972 de, mîsyona paşîn a mirovî ya li ser heyvê bû, piştî ku mirov tenê rasterast li herêma nêzîk-orbital amade bûn.

Di sedsala 21-an de, mirovatiyê carek din awirên xwe ber bi Heyv û Marsê ve kir, xewnên kevnar ên kolonîkirina wan ji nû ve şiyar kir û mirovahiyê kir celebek navgerstêrkan. Festîvala STARMUS a zanist û muzîkê, tam ji bo nîqaşkirina pirsgirêk û astengiyên li ser rêya pêkanîna van xewnan û bijardeyên çareseriya wan, cara pêncemîn li bajarê Zurîh a Swîsreyê hat lidarxistin. Beriya şeşemîn festîvala STARMUS a ku li Ermenîstanê tê lidarxistin, “Armenpress” beşên herî girîng û performansa balkêş a STARMUS V pêşkêşî dike û ya herî girîng jî vedibêje ku festîval çawa hat Ermenistanê.

STARMUS V. “Firrîê Mezin” Ji Mîsyonên “Apollo” re rêzgirtin

Festîvala pêncemîn STARMUS di Hezîrana 2019an de li Zûrîx, Swîsreyê pêk hat. Wê salê, festîval ji bo gavên pêşîn ên mirovahiyê li ser Heyvê û mîsyona Apollo, ku armanca wê lêgerîna satelîta Dinyayê bû, hate veqetandin. Navê STARMUS V ji gotinên pêşî yên ku li ser heyvê Nêîl Armstrong, yekem mirovê ku li ser heyvê meşiya, tê gotin: “Firrîê Mezin””. Di nav beşdarên festîvalê de astronotên navdar ên ku serdana heyvê û kozmonotan kirin, zêdetirî 50 zanyarên navdar, xelatgirên Nobelê, endezyar û hunermend hebûn.

STARMUS V bi performansa efsûnî ya bestekarê xelatgirê Oscar Hans Zîmmêr ve ji bo mîsyona Apollo vekir. STARMUS V xwe bi wê yekê ku serokê komara Ermenîstanê jî di nav bûyerên wê de cih girtibû xwe nas dikir.

Serokê Ermenîstanê, bi pîşeyê fîzîknas, li ser sehnê STARMUS V

Çaremîn Serokomarê Ermenîstanê Armên Sarkîsyan beşdarî STARMUS V ya li Zûrîhê bû. Hêjayî gotinê ye ku ew yekem serokomarê cîhanê bû ku beşdarî çalakiyên vê festîvalê bi mebesta gelêrîkirina zanistê bû û gotarek jî li wê derê pêşkêş kir.

Di vekirina STARMUS V de damezrînerê festîvalê Garîk Îsraîlyan Serokkomarê Ermenîstanê vexwendibû ser dikê û bi silavekê xîtabî temaşevanan kir.

Armên Sarkîsyan li ser sedemên ku ew li ser sehneya STARMUSê ye, wiha got: “Beriya her tiştî ev xewnek e, Garîk jî xewnek e. Tiştên dîn îcad dike û wan dike rastî. Her yek ji me xewnek heye. Ez ê ji we re behsa kurekî biçûk bikim, ku li Yekîtiya Sovyetê, li Ermenîstanê ji dayik bûye, ku xewna wî bû ku bibe astronot. Dema ku ew 10 salî bû, wî ji bo xêzkirina bedew a astronotek li ser heyvê jî xelatek wergirt. Salek dûr a 1963 bû. Û ev xewn hîn jî bi min re ye … “.

Serokatî sedema duyemîn fikir kir – STARMUS û Ermenistan. “Ez we vedixwînim ku hûn werin û şeşemîn festîvala STARMUS li Ermenîstanê li dar bixin. Ez ê gelek kêfxweş bibim ku we hemûyan, zanyar, xelatgirên Nobelê, astronot, kozmonot, hunermend û muzîkjenên Ermenistanê bibînim. Çima Ermenistan? Ji ber ku yek ji kevintirîn şaristaniyên cîhanê ye. Ez ê gelekî kêfxweş bibim ku Erîvanê ya 2800 salî, Metsamorê nîşanî we bidim, ku di dema hebûna dewleta Ûrartûyê de çavdêrxaneyek lê hatiye çêkirin… Ermeniyan 4 hezar û 500 sal berê li stêrkan mêze kirine û li ser keviran dane tomarkirin.”

Axaftina Serok Armên Sarkîsyan li ser sehneya STARMUS

Piştî çend mehan pêşniyara Armên Sarkîsyan bi awayekî fermî hat qebûlkirin û bi biryara Lijneya Rêvebir a festîvalê STARMUS VI derbasî Ermenîstanê bû.

Ji bo ku hûn biçin Marsê, hûn hewce ne ku Heyvê kolonî bikin

Yek ji axaftvanên navendî yên festîvalê bê guman Bazz Oldrîn bû, mirovê duyemîn ku li ser Heyvê meşiya, astronotê Apollo 11, ku axaftina wî bi sernavê “Pêş ber bi Heyvê” bû. Astronotê 89 salî axaftina xwe diyarî bernameya Heyvê ya Artemîsê ya NASAyê kir. Li gorî vê bernameyê, tê plankirin ku heta sala 2024’an astronotek bişînin ser heyvê, ku di nav de yekem astronota jin jî heye. Heger proje bê cîbicîkirin, astronotên Artemîs dê lingê xwe bidin cihê ku hîna mirovahî lê nebûye, li Qutba Başûr a Heyvê. Aldrîn diyar kir ku armanca demdirêj a bernameyê çûna Marsê ye.

Oldrîn diaxive li ser geştên xwe yên li ser me

Astronot got ku carekê fîzîknasê teorîk Stîvên Hokîng, beşdarê festîvalên berê yên STARMUS, ku di sala 2018 de mir, jê re got ku divê mirov berî ku biçin Marsê xwe li ser heyvê bicîh bikin. “Ez li ofîsa wî bûm û jê re got ku ez bi rastî firînek domdar di navbera Erd û Marsê de dixwazim. Ku wî bi dengê komputera xwe bersiv da: “Pêşî Marsê kolonîze bikin.” Û min fêm kir ku em hîn gelek tişt hene ku em bikin berî ku em mirovan bişînin Marsê. Û heyv ji bo vê yekê cîhê çêtirîn e. Ez hêvî dikim ku em bi hevkarên navneteweyî re vê yekê bikin, “Oldrîn got.

Haya xwe ji toza heyvê hebe!

“Mêvanên” pêşerojê yên heyvê divê hay ji toza heyvê hebin, ku dibe sedema reaksiyonek alerjîk. Ev ji hêla Harrîson Jack Schmitt, astronotê mîsyona paşîn a mirovî ya heyvê, “Apollo-17” ve hate ragihandin. Erdnas Şmîtt berpirsiyarê komkirina nimûneyên axê (regolith) ji Heyvê wekî beşek ji mîsyona Kanûn 1972 bû. Di nav nimûneyên ku wî berhev kirin de Troctolite 76535 bû, ku NASA jê re digot “bêguman nimûneya herî balkêş a ku heya niha ji Heyvê hatiye vegerandin.”

Harrîson Şmîtt got ku di dema xebatên ku li ser rûyê heyvê tên kirin de, toza heyvê bi cil, pêlav û amûrên wan ketiye. Hem ew û hem jî astronotek din, Eugene Cernan, kesê dawîn ku li ser heyvê meşiya. Û gava ku wan kincên xwe derxistin, wan reaksiyonên alerjîk dîtin.

“Piştî hilma yekem a vê tozê reaksiyonên alerjîk li min çêbû, nasopharynx min werimî, dengê min jî guherî. Van nîşanan hêdî hêdî dest bi qelsbûnê kirin. Astronotê 84-salî ji girseyê re got: “Cara çaremîn ku min toza heyvê hilm, min qet tiştek hîs nekir.” Şmîtt destnîşan kir ku ji bo têgihiştina ku mirov bi berdewamî li ber toza heyvê bihatana ber çavan dê çi biqewime hewce dike. Wî her wiha li ser perspektîfên mezinbûna sebzeyan li ser heyvê jî axivî.

Eksoplanet alternatîfek mumkin e ji bo Erdê

Di roja dawî ya mîhrîcanê de profesora astronomiyê Natalîê Batalha li ser gerstêrkên deryayî derseke balkêş da. Ev gerstêrkên ku ne beşek ji pergala rojê ne, li dora stêrkên din dizivirin, an jî stêrkên xwe qet tune ne.

Pêşî, Batalha li ser îhtîmala tesbîtkirina van gerstêrkan li dûrahiyên mezin ji pergala rojê (rêbaza Dopplêr, fotometriya transît, hwd.) axivî. Bi xwezayî, pêşkeftina teknolojiyên herî dawî îmkanên astronomiyê bi girîngî berfireh kiriye. Ger heya sala 2009-an teknolojiyê destûr da ku 400 gerstêrkên dergerî werin dîtin, wê hingê piştî sala 2009-an, bi saya teleskopa Kepler, hejmara gerstêrkên gerstêrkên keşifkirî, li gorî Natalie Batalha, zêdetirî 4000 bû.

Natalîê Bataglîa li ser vedîtinên exoplanet ku îro diqewimin dipeyive

Astronom tekez kir ku cihêrengiya gerstêrkên di galaksiya me de çend caran ji cihêrengiya gerstêrkên pergala rojê zêdetir e. Wê li ser gerstêrkên pir nêzî stêrkan, bi îhtîmaleke mezin di okyanûsên ronî yên ji madeyên helandî de nixumandî, gerstêrkên di pêvajoya çêbûnê de, cometên bi dûvik û hwd.

Natalîa Batalha rastiyek din a balkêş pêşkêş kir. Bi saya teleskopên nûjen, gerstêrkên wisa li Galaksî hatin keşfkirin, yên ku di pergala meya rojê de analog nînin. Bi piranî gerstêrkên mezin û ne pir mezin li dora Rojê me dizivirin, û piraniya gerstêrkên ku di galaksiyê de têne dîtin mezinahiya navîn in.

Di axaftina xwe de, wê daxuyaniyeke pir wêrek da û got ku gerstêrka herî nêzik û potansiyel a ji dinyayê re 10 salên heyvê dûr e.

Di çarçoveya festîvalê de yekem car xelatek hat dayîn Lifetime Achievement Award

Di festîvala li Zûrîxê de madalyayên Stîvên Howkîng cara sêyemîn hatin dayîn. Ew di sê namzedan de ji kesên ku zanistê populer dikin re têne xelat kirin.

Di warê muzîkê de, madalyaya ji bo populerkirina zanistê ji muzîkjen, bestekar Brîan Îno re, di kategoriya sînemayê de – Todd Mîllêr, derhênerê belgefîlma nû “Apollo 11” hat dayîn.

Damezrênerê SpaceX Êlon Mask, ku bi rêya girêdana vîdyoyê ji Navenda Fezayê ya Kennedy, cihê ku roketa Falcon Heavy xwe amade dikir ku biavêje, beşdarî merasîma xelatdayînê bû, ji bo “Beşdariyên girîng di amadekirina rêwîtiya fezayê de” madalyaya zanistî wergirt. Xelat ji hêla gîtarîstê efsanewî yê Queen Brîan May ve hate ragihandin, hev-avakarê festîvala STARMUS, ku destnîşan kir ku Mask “gavên yekem ên hişk berbi rêwîtiya fezayê û kolonîzekirina cîhanên din ji hêla pargîdaniyên taybet ve avêtin. Wî kir ku mirov dîsa bi cîhana nûbûn û vedîtina gerdûnê bawer bikin, wî îlham da nifşek nû ku li stêran binihêrin, “got Brîan May.

Îlon Mask ji bo xelatê bi riya girêdana rasterast spas dike

Festîvala 2019-an yekem bû ku Xelata Serkeftina Jiyanê ya Stîvên Howkîng pêşkêş kir. Ew xelat ji Buzz Oldrîn re hat dayîn ji bo “Bi daxistina amûrek çêkirî ya mirovî li cîhanek din û xatirê xwe ji heyvê re dîrok çêkir.” Hat destnîşankirin ku ew yekane astronotê mîsyona Apollo ye, ku zêdetirî 1000 dersên wî hene, û hemî wan îlhama nifşek nû da ku li pey astronotîkê bigerin û cîhanên nû keşf bikin.

STARMUS diçe Ermenistanê

Di Tîrmeha 2020 de, bi fermî hate ragihandin ku şeşemîn festîvala STARMUS dê li Ermenistanê were lidarxistin.

Di nav du hefteyan de, ji 5 heta 10ê Îlonê, di dîrokê de cara yekem, Ermenistan dê mêvandariya bi dehan kozmonot, zanyarên cîhanê, xwediyên xelata Nobelê, stêrên muzîk û hunerê yên cîhanê bike. STARMUS VI ji bo 50-emîn salvegera daketina yekem a li Marsê ya stasyona fezayê Mars-3 tê veqetandin. Ew ê di bin sernavê: “STARMUS VI. 50 sal li ser Marsê.

Дьhа зедә бьдьнә к҆ьвше
Ьса жи сахтикьн
Close
Back to top button