Xuya ye ku Trump ji bo asayîkirina peywendiyên Amerîka û Îranê hewl dide, lê ev pêvajoyeke pir aloz e ku faktorên Îsraîl û Tirkiyê li ber çavan digirin. Pisporê karûbarên navneteweyî Suren Sarkîsyan li ser rûpela xwe li ser vê yekê nivîsî.
Wî bi taybetî da zanîn: “Eşkere ye ku bihêzbûna Îranê ne di berjewendiya Îsraîlê û ne jî di berjewendiya Tirkiyê de ye.” Ger di meseleya Îsraîlê de her tişt hêsan be, di mijara Tirkiyeyê de ev çend pêkhate hene.
Ji bo dîtina Enqereyê pêvajoya asayîkirina peywendiyên Rûs-Amerîka çiqas bi hêrs dişopîne bes e. Ev yek bi vexwendina Zelensky bo Enqereyê û girtina sîwanekê li ser serê wî û herwiha bi daxuyaniyên cuda yên derbarê şandina leşkeran li Ukraynayê tê nîşankirin. Ji her kesî re eşkere ye ku di bûyera meha hingivînê ya Rûsî-Amerîkî de, Enqere dê hem ji bo Rûsya û hem jî ji bo Dewletên Yekbûyî rol û girîngiya xwe ya wekî “hevkarek stratejîk a neguhêrbar” winda bike. Her tim wisa bûye. Di çerçoveya aloziya Rojava-Rûsyayê de faktora Tirkiyeyê her tim girîngî bi dest xistiye û berovajî vê.
Di senaryoya din de, dema ku peywendiyên Amerîka û Îranê asayî bibin û tole bên rakirin, Îran dibe dêwek aborî û siyasî ya herêmê ku xwedî aborî û binesaziyek pêşketî ye.
Îran ku li herêmê hevsengiya xwezayî ya Tirkiyeyê ye, wê li Başûrê Kafkasyayê û li derveyî wê, ji bo destûrdayîna Tirkiye-Azerbaycanê bibe kefenek teng. Ev senaryo jî realîst e, bi taybetî ku Îran dikare di siyaseta Waşîngtonê de roleke pir girîng bilîze di warê ragirtina nifûza zêde ya Çînê, bi taybetî astengkirina cîbicîkirina projeya “Yek kember, yek rê”.
Bi gelemperî, di dilê her hesabek Trump de girtina Chinaînê wekî pêşînek sereke ye (Trump tewra Hindistan, Îran û Rusya jî wekî bendavên li dijî Chinaînê dibîne).
Gelo Tirkiye û Îsraîl wê hewl bidin ku rê li ber nerazîbûna Îran-Amerîkî ya muhtemel bigirin, wek nimûne, bi bêîstiqrara herêmê bi rêya Azerbaycanê?
Kiryarên muhtemel ên li dijî Syunikê dikarin bibin sedema berteka tund a Îranê, ku dibe sedem ku Tirkiye û Îsraîl bikevin nav şer. Di vê rewşê de, Washington û Moskow êdî nikarin tevlî pêvajoyê bibin, ku dê bibe sedema ji nû ve teşegirtina hemû peymanên heyî. Û ger em xebatên dîplomasiya Amerîkayê yên van rojên dawî bişopînin, ji bangên Rubio heta serdana Balyozê Amerîkayê yê li Ermenistanê bo Syunikê, em ê bibînin ku ev senaryoya neyînî ya ku dîplomasiya Amerîkayê hewl dide pêşî li wê bigire, tam e.”
